Inleiding
Een katheter is een holle soepele buis waardoor urine uit de blaas wordt afgevoerd. Aan het uiteinde van de katheter zit een ballonnetje dat na het inbrengen van de katheter met water wordt gevuld. Het ballonnetje voorkomt zo dat de katheter uit de blaas glijdt. Urine die in de blaas komt wordt via de katheter afgevoerd naar een opvangzak. U kunt dus niet meer langs de normale weg plassen.

Waarom is een verblijfskatheter nodig?

Een verblijfskatheter is nodig als u om wat voor reden dan ook uw blaas niet goed meer kunt leegplassen. Plast u de blaas niet goed leeg dan blijft er urine in achter. Dit heet urineretentie. Deze urine is een uitstekende voedingsbodem voor bacteriën waardoor de kans op urineweginfecties ontstaat. Retentie kan uiteindelijk leiden tot een overvolle blaas. Dit geeft een onprettig tot zelfs pijnlijk, benauwd gevoel. Als een retentie of overvolle blaas niet (goed) behandeld wordt, kan dit zelfs leiden tot nierbeschadiging.

Wanneer moet de katheter vervangen worden?

Een arts of verpleegkundige vervangt de verblijfskatheter. Dit gebeurt meestal om de vier tot twaalf weken, afhankelijk van het materiaal waarvan de katheter is gemaakt. Dit kan ook eerder zijn. Bijvoorbeeld na een operatie, waarbij de katheter korter dan vier weken in de blaas blijft.

Verzorging van een verblijfskatheter

Een katheter levert doorgaans geen problemen op zolang u geen infecties oploopt.
De volgende eenvoudige regels helpen om een infectie te voorkomen.

• Mannen: Was dagelijks de ingang van de plasbuis met lauw water. Schuif de voorhuid van de penis naar achteren. Houd het gebied onder de voorhuid zorgvuldig schoon. Let op! Schuif de voorhuid na het wassen en drogen weer terug op zijn plaats.
• Vrouwen: Was de schaamstreek van voor naar achteren. Het is beter om geen zeep te gebruiken. Droog zorgvuldig af. Ook weer van voor naar achter.
• Zorg dat de katheter goed vast zit. Bij vrouwen wordt de katheter met een lus op de buik geplakt . Bij mannen wordt hij op het bovenbeen bevestigd. Er komt dan geen spanning op de katheter te staan. Zo ontstaat een trek beveiliging. Hiervoor zijn speciale pleisters in de handel.
• Was de handen voor en na het loskoppelen of vervangen van de zak.
• Was de handen na ieder toiletbezoek.

Tip: Probeer elke dag te douchen waarbij u de schaamstreek goed met lauw water schoon spoelt. Mannen spoelen juist het gebied onder de voorhuid goed schoon. Hierbij kunt u uw beenzak aanhouden.

Tips over eten en drinken

• Drink voor een goede afvoer van de urine minstens 2 tot 2½ liter per dag.
• Beweeg voldoende. Wandelen of een andere vorm van bewegen bevordert de werking van de darmen.
• Normale voeding volstaat. Probeer wel veel vezelrijke voeding te eten zoals vers fruit, groenten en volkorenbrood. Dit om obstipatie (verstopping van de darm ) te voorkomen. Een volle darm kan op de blaas drukken en zo het afvloeien van de urine beïnvloeden.
• Zuur de urine aan door middel van veenbessensap/cranberrysap (puur, niet vermengd met zwarte bes), vitamine C, sinaasappelsap. Dit kan een blaasontsteking voorkomen. Het helpt ook om verstopping van de katheter te voorkomen.
  

Een katheter en vrijen
Een ballon katheter in de plasbuis is hinderlijk tijdens het vrijen. Bent u seksueel actief? Dan kunt u dit het beste bespreken met uw arts of verpleegkundige. Zij kunnen u persoonlijk advies geven.
Een suprapubische katheter kan een goed alternatief zijn. Dit is een katheter die via een klein sneetje in de buikwand (net boven het schaambeen) wordt geplaatst. Dit is een kleine ingreep die de uroloog op de polikliniek doet.

Welke complicaties kunnen voorkomen?

• Lekkage. Af en toe kan er urine lekken langs de katheter. Dit is waarschijnlijk te wijten aan blaaskramp. Het voelt aan alsof u moet plassen, en kan een uitstralende pijn geven tot in het puntje van de penis.
• Afknikken. Zorg ervoor dat de katheter niet afknikt. Let erop dat de slang tussen de katheter en de opvangzak goed zit. De opvangzak moet lager dan uw blaas zitten.
• Draag loszittende kleding. Te strakke kleding kan de urinestroom belemmeren.
• Verstopping. Als de katheter verstopt is krijgt de opvangzak geen urine meer en heeft u last van een ‘vol' gevoel in de onderbuik. Dit kan gepaard gaan met misselijkheid en pijn. Waarschuw een arts of een verpleegkundige als er langer dan twee tot drie uur geen urinelozing meer is.
• De ballon loopt leeg zodat de katheter uit de blaas glijdt. Neem direct contact op met de polikliniek Urologie. Buiten de openingstijden van de polikliniek, na 17.00 uur, kunt u terecht bij de huisartsenpost of als u thuiszorg heeft bij uw thuiszorgorganisatie. De telefoonnummers vindt u achter in de brochure.
• Ontsteking. Als de urine troebel is, sterk ruikt en veel bezinksel bevat kan er sprake zijn van een blaasontsteking. Dit hoeft niet altijd gepaard te gaan met koorts. Het is niet altijd nodig om zo'n ontsteking met antibiotica te bestrijden. Als u hier last van heeft kunt u via uw huisarts of de polikliniek urologie wat urine afgeven voor onderzoek. Let op dat de urine rechtstreeks uit de katheter komt en niet uit de opvangzak. Deze urine zit namelijk al vol met bacteriën.
  Let op! Als er bacteriën in de urine zitten wil dit nog niet zeggen dat er een ontsteking aanwezig is. Is er sprake van een ontsteking en er wordt een antibiotica kuur voorgeschreven? Dan moet de katheter worden vervangen.

Het urineopvangsysteem

Na het inbrengen van de katheter krijgt u een startpakket mee. Dit startpakket bevat dag- en nachtzakken, een bedhaak en beenbandjes. De dagzak draagt u overdag onder uw kleding. ‘s Avonds voor het slapen gaan koppelt u de nachtzak aan de dagzak. Let erop dat het kraantje van de nachtzak dicht staat, en dat van de dagzak open zodat de urine naar de nachtzak kan stromen.

Tip: Zet een teiltje of emmer onder de nachtzak om ongelukjes te voorkomen.

Als u uit bed komt, zet u eerst het kraantje van uw dagzak dicht en koppelt daarna de nachtzak af. Deze kunt u in het toilet leeg maken. Vervolgens spoelt u de zak door met water en azijn. Bewaar de nachtzak in een schone handdoek of sloop.
Gebruik zowel de dag- als nachtzakken maximaal één week. Gooi ze daarna weg. Bevat de zak veel aanslag? Vervang hem dan eerder.

Tip: Schrijf de datum waarop u de katheterzak vervangt op de zak.

Katheter en beenzak vormen een gesloten systeem. Dit gesloten systeem voorkomt dat er onnodige bacteriën in de katheter of katheterzak komen. De beenzak mag alleen van de katheter losgekoppeld worden als de beenzak verschoond moet worden. Het behoud van dit gesloten systeem is uiterst belangrijk.

Recepten
Hulpmiddelen om uw katheter te verzorgen kunt u op recept krijgen via uw apotheek, apotheekhoudende huisarts of de medisch speciaal zaak bij u in de buurt.

Telefoonnummers

Ziekenhuis Lievensberg Bergen op Zoom
· Polikliniek Urologie: Maandag tot en met vrijdag van 08.00 - 17.00 uur (0164) 27 83 36.
· Urologie verpleegkundige: Maandag, dinsdag, donderdag en vrijdag van 08.00 - 13.00 uur (0164) 27 83 36.
· Spoedeisende Hulp na 17.00 uur (0164) 27 83 02.

Franciscus Ziekhuis Roosendaal
· Polikliniek Urologie: Maandag tot en met vrijdag van 08.00 - 17.00 uur (0165) 58 85 57.
· Urologieverpleegkundigen: Maandag tot en met donderdag van 08.00 - 17.00 uur
  Vrijdag van 08.00 - 12.00 uur (0165) 58 88 62.
· Spoedeisende Hulp: na 17.00 uur (0165) 58 88 89.