Hoe belangrijk is spreken?
Spreken is bij mensen het voornaamste communicatiemiddel. In veel beroepen moeten mensen hun stem vaak gebruiken, bijvoorbeeld in het onderwijs en in de verkoop. Bij stemproblemen kunt u in uw spreken en dus in uw functioneren belemmerd worden. Als u spreekt, geeft u behalve de inhoud van uw woorden ook informatie over emoties. U kunt bijvoorbeeld dezelfde zin koel en afstandelijk of warm en hartelijk uitspreken. Afwijkend stemgeluid kan daarom een verkeerde indruk van uw stemming geven.

Hoe maakt u geluid?
Geluid ontstaat in het strottenhoofd (adamsappel) dat een verbinding vormt tussen de luchtpijp en de keelholte. In het strottenhoofd liggen de stembanden. Dit zijn twee plooien die door spieren naar elkaar gebracht kunnen worden en zo de luchtpijp afsluiten. Als de stembanden tegen elkaar gehouden worden, dan kunnen ze in trilling gebracht worden door de uitgeademde lucht. Deze stembandtrilling veroorzaakt het geluid dat te horen is. Door de spanning in de stembanden te veranderen, verandert de toonhoogte van het geluid. Ook deze spanningsverandering vindt plaats door spierbewegingen. Uiteraard wordt bij spreken niet alleen het strottenhoofd gebruikt. Het stemgeluid wordt omgezet in verschillende klanken door bewegingen van de lippen, tong, gehemelte en keel.
Als er afwijkingen aan de stembanden zijn, dan beïnvloedt dit de trilling van de stembanden en dus het geluid dat gemaakt wordt. In het algemeen komt dit tot uiting in een vorm van heesheid of schorheid.

Oorzaken van stemstoornissen

Infectie
Iedereen is wel eens hees bij een verkoudheid. Vaak veroorzaken virussen de infecties en deze genezen vanzelf. Ook als er een bacteriële infectie is, is dit vaak het geval. Bij ernstige of chronische infecties kan het voorschrijven van medicijnen noodzakelijk zijn, eventueel wordt gezocht naar een mogelijke infectiebron, bijvoorbeeld in de neusbijholten.

Irriterende stoffen
Irritatie van de stembanden kan ook het gevolg zijn van blootstelling aan irriterende stoffen zoals sigarettenrook of brandend maagzuur.

Zwelling
Er bestaan verschillende goedaardige zwellingen van de stembanden:
o Stembandpoliepen worden meestal operatief verwijderd om de stemkwaliteit te verbeteren.
o Stembandknobbels, die kunnen ontstaan bij verkeerd stemgebruik en behandeld worden met logopedie of
   operatieve verwijdering.
o Reinke's-Oedeem, een stembandzwelling ten gevolge van het roken.

Verkeerd stemgebruik
De stem klinkt slecht door het niet goed gebruiken van de stembanden. De reden hiervan is niet altijd te achterhalen. Soms sluiten mensen na een stembandinfectie hun stembanden niet goed (wellicht omdat zij hun stembanden "ontzien" hebben tijdens de infectie). Anderen sluiten hun stembanden juist veel te krachtig. Bijvoorbeeld omdat zij hun stem tijdens de infectie hebben geforceerd. Emoties kunnen ook een oorzaak van verkeerd stemgebruik zijn, bijvoorbeeld door een te hoge spierspanning. Soms kan verkeerd stemgebruik leiden tot het ontstaan van afwijkingen van de stembanden, bijvoorbeeld stembandknobbels. Verkeerd stemgebruik wordt meestal behandeld met logopedie.

Kanker
Heesheid kan ook worden veroorzaakt door kanker van de stembanden. Deze vrij zeldzame aandoening komt vooral voor bij mensen die langdurig gerookt hebben en kan in een vroeg stadium meestal goed worden genezen zonder grote gevolgen voor de stem. Hoe vroeger de diagnose wordt gesteld, hoe beter het is. Bij de minste twijfel wordt daarom een verdacht stukje weefsel van de stemband, verkregen tijdens een kleine ingreep onder narcose, nader onder de microscoop onderzocht.

Verlamming
Ook wanneer de stembanden door een verlamming niet goed naar elkaar kunnen komen, klinkt de stem hees. Geprobeerd wordt om de oorzaak van de verlamming te vinden. Wanneer er geen herstel plaatsvindt, kan de stem verbeterd worden door oefeningen (logopedie). Tenslotte is een operatie mogelijk.

Welk onderzoek doet een kno-arts?

Uw kno-arts onderzoekt uw stembanden. Hij bekijkt ze via een spiegel, door middel van een flexibele scoop of met een stroboscoop. Een stroboscoop maakt de stembandtrilling zichtbaar door middel van flitslicht. Het is mogelijk dat bij patiënten met stemproblemen géén afwijkingen aan de stembanden worden gevonden.

Behandelingsmogelijkheden

De behandeling hangt uiteraard af van de oorzaak van het stemprobleem
· Medicijnen tegen maagzuur, allergie, infectie etc.
· Stoppen met roken
· Logopedie. De logopedist(e) leert u uw stem beter te gebruiken, o.a. door oefeningen. Uiteraard kost dit enige tijd,
  geduld en moeite.
· Stembandoperatie, als behandeling of om een diagnose te stellen. Na de operatie volgt vaak logopedische
  behandeling.

Microlaryngoscopie onder narcose
Afwijkingen aan de stembanden die niet verbeteren met logopedie of verdachte stembandafwijkingen kunnen operatief worden verwijderd. Bij deze operatie (directe microlaryngoscopie onder narcose) wordt een buis via de mond ingebracht zodat de stembanden met een operatiemicroscoop goed zichtbaar zijn en de afwijkingen door middel van lange tangetjes en schaartjes verwijderd kunnen worden.

De gang van zaken in het Franciscus Ziekenhuis

Pre-operatief onderzoek
U krijgt een afspraak voor het Poliklinisch Pre-operatief Onderzoek (PPO) bij de anesthesioloog als voorbereiding op de narcose.

De dag van de operatie
Vooraf werd met u afgesproken vanaf welk tijdstip u nuchter moet blijven. Dit hangt af van het tijdstip van de operatie. De dag van de opname gaat u naar de afdeling Dagbehandeling in de bewegwijzering aangegeven als 1b of 4a. Daar neemt u met een verpleegkundige het anamneseformulier door dat u al heeft ingevuld, u kunt dan eventueel nog vragen stellen. Voordat u naar de operatieafdeling gaat, vinden enkele voorbereidingen plaats. U krijgt het verzoek een operatiejasje aan te doen, eventuele gebitsprothese of contactlenzen moeten worden uitgedaan. Voor de operatie krijgt u ook een tablet (een pijnstiller of een tablet waar u slaperig van wordt), en neusdruppels om de luchtwegen goed vrij te maken. Ongeveer twee uur na aankomst op de verpleegafdeling wordt u naar de operatieafdeling gebracht. Na de operatie ontwaakt u in de uitslaapkamer. Indien u goed wakker bent, brengt de verpleegkundige u weer naar uw kamer. Er wordt altijd een afspraak gemaakt op de polikliniek KNO om de uitslag van eventuele biopsies, de genezing, en het effect van de ingreep te beoordelen.

Wat kunt u verwachten na de operatie?
Na de ingreep heeft u behalve wat keelpijn meestal maar weinig klachten. Vrijwel altijd kunt u de dag van de operatie zelf nog het ziekenhuis verlaten. U mag op eigen gelegenheid naar huis, maar u mag niet zelf een auto besturen.
De eerste dagen is de stem nog hees en om de verdere genezing te bevorderen wordt soms stemrust (spreekverbod) voorgeschreven. De KNO-arts bepreekt met u of, en zo ja voor hoe lang, deze stemrust geldt voor u. Schreeuwen, fluisteren en roken zijn nadelig voor de genezing.

Welk resultaat kan u verwachten?
Het resultaat hangt af van de soort afwijking, het beroep, rookgedrag en stemgebruik. Soms wordt na de operatie logopedie gestart om het resultaat zo goed mogelijk te laten zijn.

Complicaties
Krijgt u de eerste veertien dagen na de operatie problemen die te maken hebben met de operatie? Neem dan contact op met het ziekenhuis:
· Op maandag tot en met vrijdag tussen 08.00 en 17.00 uur belt u met de polikliniek KNO, tel. (0165) 58 85 74.
· Buiten deze tijden belt u met de afdeling Spoedeisende Hulp: (0165) 58 88 89.

Wat kunt u zelf doen bij stemproblemen?

· Niet roken. Roken is altijd slecht voor de stembanden.
· Door uw neus ademen en voldoende drinken. Als uw slijmvlies uitdroogt, is het kwetsbaar.
· De stem niet forceren wanneer u flink verkouden bent.
· Niet kuchen, schrapen, fluisteren en schreeuwen.
· Rustig spreken. Als u te gehaast spreekt, heeft u geen tijd om uw stembanden op de juiste manier te gebruiken.