Inleiding

Rosacea betekent letterlijk "rood als een roos". Het is een sterk ontsierende huidafwijking in het gelaat. Het meest opvallende is de felrode kleur van de wangen en de neus. De aandoening kan lijken op acne, de bekende jeugdpuistjes. Rosacea komt echter op latere leeftijd voor dan jeugdpuistjes, meestal na het dertigste jaar.
Vooral vrouwen van middelbare leeftijd hebben er last van. Bij mannen komt het minder vaak voor. Rosacea is een hardnekkige aandoening, die goed te behandelen is. De afwijkingen hebben echter de neiging steeds weer de kop op te steken. Over het algemeen bedreigt rosacea de gezondheid niet. De meeste patiënten zoeken hulp in verband met de cosmetisch zeer storende afwijkingen.

Oorzaken

De oorzaak van rosacea is niet bekend. Wel zijn er factoren die een bestaande rosacea kunnen beïnvloeden.
De belangrijkste hiervan zijn:

• Voeding.
• Geneesmiddelen.
• Klimaat.
• Overgevoeligheid. 
• Infecties.

Invloed en complicaties

Invloed van voedingsmiddelen en alcohol
Mensen met een rode neus of felrode wangen tengevolge van rosacea worden vaak ten onrechte als alcoholist bestempeld. Ze schamen zich daarom voor hun uiterlijk. Alcohol verergert wel tijdelijk de verwijding van de oppervlakkige bloedvaatjes in de huid. Voedingsmiddelen, die sterk gekruid of erg warm zijn, doen dat ook. Het zijn echter geen oorzaken van rosacea.

Geneesmiddelen
Vaatverwijdende middelen zullen een bestaande rosacea doen verergeren. Deze geneesmiddelen worden vooral gegeven aan oudere mensen met vernauwing van bloedvaten.

Hormooncremes.
Het gebruik van crèmes of zalf met corticosteroïden (bijnierschorshormoon) maakt iedere rosacea veel erger (zie ook folder "Corticosteroïden of hormoonzalf"). Bovendien treedt er een zekere verslaving voor deze middelen op, omdat ze in het begin de ontstekingsreactie van de huid afremmen. Hierdoor verdwijnt de zo storende roodheid. Zodra de patiënt stopt met corticosteroïdhoudende crème of zalf, keren de huidverschijnselen in heviger mate terug. Patiënten willen dan het liefst hun gelaat opnieuw insmeren met dezelfde crème, wat prompt weer verbetering brengt. Op den duur nemen de vaatverwijdingen en papels (rode buitjes) steeds uitgebreidere vormen aan en zal men vaker, langduriger en met sterker werkende corticosteroïden moeten smeren om de roodheid te kunnen onderdrukken.
Ook bij personen zonder rosacea zullen corticosteroïden bij voldoende lang gebruik in het gelaat een sterk op rosacea gelijkende uitslag kunnen veroorzaken, de zogenoemde steroïd acne.

Klimaat
Rosacea is vaak het ergst in de winter. Bij veel patiënten treedt verbetering op in de zomer, maar bij anderen worden onder invloed van de zon de huidafwijkingen juist erger. Waarschijnlijk is de overgang van kou naar warmte, waardoor de bloedvaatjes van de huid wijder worden, de reden van het erger worden van rosacea.

Overgevoeligheid
Veel patiënten merken op dat de aandoening verergert tijdens het gebruik van vele soorten crèmes, reinigingslotions, shampoos en dergelijke. De huid lijkt als het ware niets te verdragen. Dat is een gevolg van het ontstekingsproces van de huid. Daardoor voelt de huid pijnlijk en branderig aan. Dit wordt veroorzaakt door irritatie door de genoemde stoffen.

Infecties
Bacteriële infecties spelen geen rol bij rosacea. Soms worden bij patiënten met rosacea bepaalde "mijtjes" (demodex) in wijde huidporiën van de neus gevonden. Deze micro organismen komen ook voor bij mensen met een normale huid zonder enige afwijking te geven.

Psychische factoren
Mensen met rode wangen en een opvallende neus voelen zich onzeker. Daardoor neigen patiënten met rosacea zich te onttrekken aan contacten met hun omgeving. In ernstige gevallen leidt dat tot depressieve stemmingen.
De psychische problemen van patiënten met rosacea zijn een gevolg en niet de oorzaak van de huidproblemen.

Complicaties
Bij rhinophyma of bloemkoolneus is de zwelling van het huidweefsel rond de poriën van de neuspunt zo sterk, dat de neuspunt hobbelig vergroot is en lijkt op een bloemkoolstronkje. Rhinophyma wordt vooral bij oudere mannen gezien. Het heeft niets met overmatig drankgebruik te maken.
Oogafwijkingen komen bij ruim de helft van alle patiënten met rosacea voor. Meestal betreft het vrij onschuldige ontstekingen van de ooglidranden of bultjes in de huid van de oogleden. Soms gaat het om ontstekingen van het hoornvlies. De ogen zijn daarbij pijnlijk, tranen gemakkelijk en er is sprake van lichtschuwheid. Dit wordt rosaceakeratitis genoemd. Als dat niet tijdig herkend en behandeld wordt, kunnen er littekens op het hoornvlies ontstaan waardoor men slechter gaat zien.

Verschijnselen

Wat het meest opvalt en vaak ook als het grootste probleem wordt gezien is de roodheid van de wangen, de neuspunt, het midden van het voorhoofd en de kin. Meestal is de kleur rozerood, soms wat paarsrood. De roodheid wordt vaak nog geaccentueerd door verwijding van de oppervlakkige bloedvaatjes van de huid in het gelaat. Deze wijde bloedvaatjes worden teleangiëctasieën genoemd. Bij milde vormen van rosacea zijn alleen de roodheid en de fijne vaatverwijdingen van de wangen aanwezig. Dit staat bekend als "couperose". Bij de ergere vormen van rosacea zijn er ook papels en puistjes (rode buitjes met gele etterkopjes) op wangen, neus en voorhoofd in het rode huidgebied. Deze puistjes komen bij rosacea minder vaak voor dan bij echte jeugdpuistjes. Zwelling (oedeem) van het gelaat kan in lichte mate voorkomen als er veel papels en puistjes zijn. Andere minder vaak voorkomende verschijnselen zijn branderigheid van de gelaatshuid en blozen bij de minste of geringste aanleiding.

Diagnose

Meestal zal de arts geen probleem hebben met het herkennen van rosacea en is geen ander onderzoek nodig dan de uitwendige inspectie van de huid. Allerlei afwijkingen in het gelaat die gepaard gaan met roodheid, verwijde bloedvaatjes en/of papels, kunnen soms verwarring geven. Daarom zal een enkele maal een huidbiopt nodig zijn voor microscopisch weefselonderzoek. Bij een huidbiopt wordt onder plaatselijke verdoving een stukje huid van enkele millimeters doorsnee afgenomen.

Behandeling

Bij een uitgesproken rosacea met opvallende roodheid, papels en puistjes zijn de volgende behandelingen meestal succesvol: 

Plaatselijke behandeling
met antibiotica als erythromycine of clindamycine als gel, lotion of crème. Verder kan een behandeling gegeven worden met metronidazol gel of crème.

Systemische behandeling met tabletten of capsules
Deze behandeling wordt gegeven:

• Als de plaatselijke behandeling onvoldoende werkt.
• Bij zeer heftige en acute vormen, met name als er veel puistjes zijn of de huid gezwollen is.
• Bij rosacea keratitis.

In aanmerking komen tetracycline, doxycycline en minocycline. Deze drie geneesmiddelen zijn aan elkaar verwante antibiotica, die over het algemeen weinig bijwerkingen geven. Zij dienen tenminste een tot twee maanden gebruikt te worden. In de zwangerschap zijn ze verboden. Voor verdere details kunt u het best de bijsluiter raadplegen. Isotretinoïine is een van vitamine A zuur afgeleid middel, dat alleen door een huidarts voorgeschreven dient te worden bij ernstige vormen van rosacea, als de hierboven genoemde geneesmiddelen niet helpen of niet verdragen worden. Het geeft vrij veel en soms ernstige bijwerkingen en mag niet gegeven worden in de zwangerschap of aan vrouwen, die zwanger willen worden of geen betrouwbare anticonceptiemaatregelen genomen hebben.

Dichtbranden
Opvallend wijde bloedvaatjes op wangen en neus kunnen, als de andere verschijnselen van rosacea tot rust zijn gekomen met een fijn elektrisch naaldje dichtgebrand worden. Dat is wat gevoelig maar verdoving is meestal niet nodig. Ook met zogenaamde LASER stralen zijn deze kleine bloedvaatjes zeer fraai te verwijderen. LASERbehandeling is echter een kostbare en tijdrovende methode.

Bevriezen
Rhinophyma kan goed behandeld worden met cryotherapie. Hierbij wordt het overtollig weefsel van de neus bevroren met vloeibare stikstof. Bij zeer grote zwellingen dient de hulp van de plastisch chirurg ingeroepen te worden.

Zelf doen

Bij de lichtere vormen van rosacea staat alleen de roodheid van de wangen op de voorgrond.
Houd u aan de volgende adveizen om verergering te voorkomen:

• Geef de huid rust.
• Gebruik milde huidverzorgingsproducten.
• Wees voorzichtig met het verwijderen van make-up.
• Vermijd irritatie van de huid door kou, wind, zon, rokerige ruimtes.
• Vermijd alcohol en sterk gekruide producten.
• Gebruik geen corticosteroïdcrèmes in het gezicht.
• Neem ter verlichting af en toe een stoombad of gebruik lauwwarme natte omslagen voor het gezicht.

Vooruitzichten

Over het algemeen geven de hiervoor beschreven behandelingen een bevredigend resultaat. Rosacea heeft echter de neiging terug te komen, niet door het staken van de behandeling maar door het aanwezig zijn van bevorderende factoren. Bij de meeste patiënten zal na verloop van vele jaren de aandoending minder vaak en minder heftig voorkomen.

Informatie

Voor aanvullende informatie over huidaandoeningen en patiëntenverenigingen, kunt u zich wenden
(dagelijks tijdens kantooruren) tot de Huidfederatie/Nationaal Huidfonds, via de huid infolijn: tel. (030) 28 23 996.

Bron: NVDV

Klik op onderstaande link voor de website van de Nederlandse vereniging voor dermatologie en venerologie.
Op deze website vindt u nog meer informatie over huidaandoeningen.

http://www.huidarts.info/patientenfolders.htm