Inleiding
Deze informatie is bestemd voor relaties van patiënten, die bij of na een ziekte problemen hebben met slikken. Problemen met slikken kunnen ontstaan na bijvoorbeeld een beroerte.
Slikken is een ingewikkeld proces waarbij veel spieren zijn betrokken. De spieren van de mond duwen voedsel, na eventueel kauwen, of drank, naar achter in de keel. Het voedsel glijdt vervolgens via de slokdarm naar de maag. Slikken is een reflex. Dat wil zeggen dat u na iedere hap of slok automatisch slikt. Daarbij hoeft u niet na te denken.

Verslikken

Naast de ingang van de slokdarm ligt de ingang van de luchtpijp. Daardoor ademt u. Tijdens het slikken sluit het strotklepje de luchtpijp af. Zo kan er geen voedsel in de luchtpijp komen. Af en toe gebeurt dit wel eens. Een druppeltje of kruimeltje komt letterlijk "in het verkeerde keelgat". U verslikt zich. Gelukkig gaat u dan automatisch hoesten. Het lichaam zorgt er dan voor dat het druppeltje of kruimeltje weer snel de luchtpijp wordt uitgewerkt.

Bij het slikken gebruikt u de spieren van de tong en de keel. Door een hersenbeschadiging kunnen spieren verlamd raken of minder goed samenwerken. Het voedsel glijdt dan minder goed de keel in. Soms gaat dit te snel, soms te langzaam. Ook kan de slikreflex verminderd zijn door de hersenbeschadiging. De automatische slikbeweging is dan minder krachtig of komt te laat op gang. Hierdoor kan voeding of drank de luchtpijp inlopen en de patient verslikt zich. De patient zal kuchen of hoesten.
Verslikken kan vervelende gevolgen hebben. Restjes voedsel die in de luchtpijp achterblijven gaan irriteren.
Zij kunnen leiden tot luchtweginfecties en zelfs tot longontstekingen.
Soms is ook de hoestreflex door de hersenbeschadiging verminderd, of zelfs afwezig. Dan kan er voedsel via de luchtpijp rechtstreeks in de longen lopen, zonder dat de patient zich verslikt. Het lijkt dan of het slikken goed gaat. De patient gaat immers niet automatisch hoesten!

Een manier om de kans op verslikken te verkleinen, is de patient dik vloeibaar voedsel te geven. Dik vloeibaar voedsel glijdt gemakkelijk en langzaam, zonder te kauwen, via de slokdarm de maag in.

Andere manieren om verslikken te voorkomen

Soms is alleen dik vloeibare voeding niet voldoende om verslikken te voorkomen. Een speciale lepel, technieken van voeding aanbieden of toevoegen van verdikkingsmiddel kunnen een patient met slikstoornissen helpen.
Belangrijk daarbij is de houding van de patient in bed of (rol)stoel tijdens de maaltijd:
· Zet de patient goed rechtop. De romp liefst in een hoek van 90º ten opzichte van de benen.
· Let er op dat de eventueel verlamde kant van het lichaam goed is ondersteund. Bijvoorbeeld met kussens.
· Let er op dat het hoofd van de patient niet achterover leunt. De kin moet richting borst bewegen.
· Geef nooit voeding aan een patient die plat in bed ligt.

In het begin is het soms nodig dat alleen de verpleegkundige of de logopediste de patient helpt met de voeding. Zodra het verantwoord is en u wilt zelf meewerken, krijgt u adviezen over het geven van voeding aan de patient.

Wat is dik vloeibaar voedsel?

Dik vloeibaar is een voeding zoals soep, pap en vruchtenmoes. De voeding is dik en glad, dus zonder stukjes, pitten en vellen. De warme maaltijd is een mixvoeding. Dat betekent dat de maaltijd met een blender is fijngemaakt.

Waarom mag de patient niet drinken (water, thee)?
Bij patienten met slikstoornissen ten gevolge van een CVA zijn vloeistoffen zoals water en thee te dun. Hierdoor verslikken patienten zich. Het gevolg kan een luchtweginfectie zijn. Een dunne vloeistof mag worden aangemaakt met een verdikkingsmiddel, bijvoorbeeld "Nutilis" of "Thick & Easy". Deze middelen zijn smaakloos en geven de juiste dikte.
De voedingsassistenten maken de vloeistoffen aan.

Voldoende vocht en energie

De patient krijgt elke drie uur een dik vloeibaar product, bijvoorbeeld vruchtenmoes, pap, vlaflip, kwark, soep of een gemixte gladde warme maaltijd. Hierdoor komt de patient aan voldoende vocht, ± 1500 cc per dag. Om voor voldoende calorieën en vitaminen te zorgen wordt vaak opgeklopte room en een dieetpreparaat (Fortify) toegevoegd.

Welke producten mag u meebrengen

De volgende producten zijn dik vloeibaar en veilig voor de patient:
· Danoontje.
· Mousse (zonder stukjes).
· Verschillende soorten gladde vla.
· Yoghurt.
· Kwark.
· Olvarit babyvoeding (0 - 6 maanden). Zowel de warme maaltijd als fruitmoes.
· Gebonden en gezeefde soep mag u alleen aan de patient geven na overleg met de voedingsassistente of met de
  verpleegkundige.
· Zorg voor glad gebonden voeding dus zonder klontjes, pitten en vellen.

Vragen?

Heeft u nog vragen? Stel ze dan aan de voedingsassistente of aan de verpleegkundige op uw afdeling.