Inleiding
Een melanoom is een vorm van huidkanker die ontstaat vanuit pigmentcellen in de huid.
Pigmentcellen bepalen de kleur van de huid. In groepjes bij elkaar vormen zij moedervlekken. Soms veranderen de pigmentcellen van moedervlekken in kwaadaardige cellen. De kwaadaardige cellen groeien na verloop van tijd uit in het omliggende weefsel en kunnen zich uitzaaien naar lymfeklieren en andere organen.

Oorzaken

Kwaadaardige pigmentcellen kunnen overal in de huid ontstaan. Zij ontstaan in de helft van de gevallen vanuit een bestaande moedervlek. De oorzaak is meestal schade aan de huid door zonverbranding tijdens de eerste twintig levensjaren. Soms is er een erfelijke oorzaak voor het ontstaan van een melanoom .Het merendeel van de moedervlekken geeft geen enkel risico op melanoom. Melanoom komt vaker voor bij mensen met een lichte huid.

Verschijnselen

De verschijnselen die kunnen wijzen op het ontstaan van een melanoom zijn:
· Een nieuwe groeiende moedervlek.
· Een moedervlek die van kleur of vorm is veranderd of in grootte is toegenomen.
· Jeuk, pijn of bloeding van de moedervlek.
· Een zwerende moedervlek.

Uitzaaiing

De kwaadaardige pigmentcellen kunnen zich via de lymfebanen en de bloedbaan verspreiden. De lymfeklier waar de eventuele uitzaaiing het eerst terechtkomt wordt de schildwachtklier genoemd. De schildwachtklier is een lymfeklier die zich bevindt voor een lymfeklierstation zoals in de oksel, lies of hals. Vermoedelijk worden pas daarna de overige nabijgelegen lymfeklieren aangedaan.

Diagnose

Aan de uiterlijke kenmerken van een verdachte moedervlek kan een arts vaak al zien of er sprake is van een melanoom. Eventueel kan daarbij gebruik gemaakt worden van een dermatoscoop, een kleine handmicroscoop.
Is er sprake van verdenking op een melanoom? Dan zal deze operatief verwijderd worden. De definitieve diagnose kan pas worden gesteld na microscopisch onderzoek van het weggenomen weefsel. Voor het verdere beleid is de meting van de dikte van een melanoom van belang (zogenaamde Breslow-dikte). Hoe dikker het melanoom onder de microscoop, des te meer kans op uitzaaiing.

Verwijderen melanoom

Een dermatoloog of chirurg verwijdert het melanoom door middel van een operatie onder plaatselijke verdoving. Het weefsel wordt daarna microscopisch onderzocht. Aan de hand van de dikte van het melanoom is het vrijwel altijd nodig om bij een tweede operatie voor de zekerheid extra huidweefsel weg te nemen. Toont het onderzoek aan dat er verder geen kwaadaardige cellen aanwezig zijn in het weggenomen weefsel? Dan is het melanoom volledig verwijderd.

Verwijderen lymfeklieren

Met behulp van een ingespoten kleurstof op de plaats van het weggenomen melanoom, kan men de schildwachtklier opsporen. De schildwachtklier wordt microscopisch onderzocht op uitzaaiingen. Zijn er geen uitzaaiingen in de schildwachtklier? Dan is de kans op uitzaaiingen in de verder gelegen lymfeklierstations zeer klein. Zijn er wel uitzaaiingen gevonden in de schildwachtklier? Dan worden alle lymfeklieren in de directe omgeving verwijderd.
Het schildwachtklier onderzoek is relatief nieuw en nog experimenteel. Het kan wel informatie geven over de prognose (= verwachte kans op overleven), maar of de overlevingskansen zelf hierdoor verbeteren, is nog niet duidelijk. Zolang dat niet is aangetoond, wordt de ingreep in Nederland niet routinematig verricht en zeker niet bij melanomen dunner dan één mm, of later dan zes weken na verwijdering van het melanoom.

Na het verwijderen van een lymfeklierstation kunnen zich complicaties voordoen zoals:
· Bewegingsbeperking.
· Krachtverlies.
· Uitstralende pijn.
· Gevoelsstoornis.
· Vochtophoping.

Aanvullende behandeling

Na het verwijderen van een dik melanoom en lymfeklieren met uitzaaiingen bestaat er een verhoogde kans op uitzaaiingen naar andere organen. Er bestaat momenteel geen aanvullende standaardbehandeling met medicijnen om dit risico te verkleinen. Voor de behandeling van uitzaaiingen in andere plaatsen dan de lymfeklieren (bijvoorbeeld via het bloed in organen zoals lever en longen) kan men kiezen voor chemotherapie, immunotherapie of radiotherapie, afhankelijk van de plaats en de uitgebreidheid van de uitzaaiing. Ook dergelijke behandelingen vinden hoofdzakelijk plaats in onderzoeksverband.

Controle

Afhankelijk van de dikte van het weggenomen melanoom krijgt u controle afspraken bij de dermatoloog en eventueel de chirurg. Soms blijft u meerdere jaren onder controle. U krijgt van de dermatoloog uitleg over zelfonderzoek van de huid en de lymfeklieren. Bij de controles is het routinematig maken van röntgenfoto's, echo's of scans niet zinvol, tenzij er een speciale reden voor is.

Prognose

De prognose na het verwijderen van het melanoom hangt sterk af van de kans op het ontstaan van uitzaaiingen.
De kans op uitzaaiingen is weer afhankelijk van de dikte van het melanoom. Hoe dikker het melanoom, hoe groter de kans op uitzaaiingen. Hoe dunner het melanoom is, hoe groter de kans is op volledige genezing. Momenteel is de overlevingskans van alle mensen met een melanoom in Nederland ongeveer 80%. Bij uitgebreide uitzaaiingen via het bloed in andere organen is genezing in het algemeen niet meer mogelijk.

Advies

Na de behandeling voor een melanoom is er geen reden om helemaal uit de zon te blijven. Extra zonnen (buiten of met zonneapparatuur) wordt echter afgeraden. Verder is het verstandig de volgende adviezen in acht te nemen:

· Bescherm uw huid tegen de zon met kleding.
· Draag een zonnehoed of pet om uw hoofd en gezicht te beschermen.
· Vermijd de zon tussen 12.00 en 15.00 uur. De ultraviolette straling is dan het sterkst.
· Gebruik een anti-zonnebrandmiddel met een hoge beschermingsfactor (30 of hoger).

Houd uw huid goed in de gaten. Raadpleeg bij verandering van moedervlekken uw huisarts of dermatoloog. Let ook op huidveranderingen in de omgeving van het operatielitteken.

Ondersteuning

Wanneer de diagnose kanker bij u is gesteld, kan er voor u en uw naasten een moeilijke tijd aanbreken.
Veel mensen hebben in deze periode behoefte aan steun. Naast de steun door familie en vrienden is er ook de mogelijkheid van extra ondersteuning door deskundigen in het ziekenhuis of door andere hulpverleners. Ook kunt u contact zoeken met lotgenoten.

In de folder ‘Wegwijzer voor ondersteuning en begeleiding bij kanker' van het Franciscus Ziekenhuis staan namen en adressen van personen en instanties die hulp kunnen bieden in de vorm van praktische of geestelijke begeleiding. De folder is verkrijgbaar op de polikliniek of bij het patiënten servicebureau.

Contact met lotgenoten en verdere informatie kunt u ook krijgen via de patiëntenorganisatie voor mensen met een melanoom:

Stichting melanoom
tel: (078) 6158397
www.stichtingmelanoom.nl

Vragen

Heeft u nog vragen? Stel ze dan gerust. Voor vragen over de operatieve behandeling kunt u terecht bij de polikliniek chirurgie, tel: (0165) 58 85 62 of bij de polikliniek dermatologie, tel: (0165) 58 84 12. Voor overige vragen en bij verdachte plekken op de huid neemt u contact op met de polikliniek dermatologie.

Informatie

Voor aanvullende informatie over huidaandoeningen en patiëntenverenigingen, kunt u zich wenden
(dagelijks tijdens kantooruren) tot de Huidfederatie/Nationaal Huidfonds, via de huid infolijn: tel. (030) 28 23 996.

Bron: NVDV

Klik op onderstaande link voor de website van de Nederlandse vereniging voor dermatologie en venerologie.
Op deze website vindt u nog meer informatie over huidaandoeningen.

http://www.huidarts.info/patientenfolders.htm