Inleiding

Eczeem is een ontsteking van de huid. Deze ontsteking wordt niet veroorzaakt door bacteriën. Net zoals eczeem in het algemeen, is handeczeem dan ook niet besmettelijk. Sommige vormen kunnen heel moeilijk te behandelen zijn en langdurig blijven bestaan. Bij de meeste vormen van handeczeem spelen verschillende factoren een rol. Deze factoren kunnen zowel van buitenaf op de huid inwerken als van binnen uit komen.

Handeczeem komt vooral voor bij mensen die door hun beroep blootgesteld worden aan irriterende stoffen of stoffen die allergie veroorzaken ("allergenen"). Het gaat hierbij vooral om de "natte beroepen" waarbij men veel met water in aanraking komt. (Huishoudelijk werk, kappers, zorgverleners). Ook ouders van kleine kinderen kunnen handeczeem krijgen door het vele verschonen en wassen.

Oorzaken

Handeczeem heeft verschillende oorzaken. Een belangrijke oorzaak is regelmatige en/of langdurige blootstelling aan huidirriterende stoffen ("irritatiecontacteczeem"). Hiertoe behoren:

• Water. 
• Zeep, schoonmaakmiddelen. Deze middelen verwijderen het natuurlijke talg en vetlaagje op de huid.
• Sappen van groenten (o.a. ui, prei, witlof, andijvie en aardappels), van fruit (vooral sinaasappel, grapefruit, verse ananas en kiwi) en van vlees, vis en schaaldieren (vooral garnalen).
• Organische oplosmiddelen zoals thinner, wasbenzine, vlekkenwater, remolie.
• Aanraking met te droge, te warme of te koude lucht.
• Wrijving en schuren van de huid.

Een tweede belangrijke oorzaak is allergie voor stoffen waarmee men beroepsmatig in contact komt. Meestal gaat het om stoffen zoals chromaat, cement, epoxyhars (tweecomponentenlijm), natuurlijke stoffen in snijbloemen (chrysant en alstroemeria), haarverf en permanentvloeistof (kapper), rubber/latex (gezondheidszorg). Allergie voor deze stoffen kan worden aangetoond met plakproeven. Een eenmaal opgebouwde allergie is niet meer te genezen en het allergeen zorgvuldig vermijden is de enige oplossing.

Er kan een samenhang zijn met atopisch eczeem. Dit eczeem komt vooral op de kinderleeftijd voor. Heeft u dit vroeger gehad of heeft u dit nog steeds? Dan is de kans op handeczeem veel groter.

Een bijzondere vorm van handeczeem is het eczeem dat gekenmerkt wordt door heldere blaasjes en soms zelfs grote blaren in de handpalmen en tussen de vingers. Dit noemt men "blaasjeseczeem" (dyshidrotisch of acrovesiculeus eczeem). Deze vorm van eczeem is soms het gevolg van een schimmelinfectie aan de voeten. Ook spanning kan een oorzaak zijn. Heel vaak kan men geen duidelijke oorzaak vinden.

Verschijnselen

Handeczeem kan acuut optreden of chronisch aanwezig zijn. Acuut eczeem kenmerkt zich door roodheid, zwelling, bultjes, blaasjes en soms natte afscheiding. De blaasjes drogen uiteindelijk in tot schilfers en korstjes.De huid vervelt en de roodheid neemt af. Bij een chronisch eczeem is de roodheid niet ernstig, staat de schilfering op de voorgrond en is de huid wat verdikt. De huidlijnen worden grover dan normaal. In de stugge of droge huid kunnen kloven ontstaan, wat aanleiding geeft tot pijnklachten. Aangezien handeczeem nogal jeukt, zijn er zowel in de acute als in de chronische fase vaak sporen van wrijven en krabben. Een ander kenmerk van handeczeem is verder dat vele van de hierboven genoemde verschijnselen naast en na elkaar kunnen optreden.

Diagnose

De dermatoloog herkent het handeczeem aan de typische uiterlijke kenmerken. De dermatoloog zal u vragen stellen met welke stoffen u beroepsmatig, thuis of tijdens uw hobby in contact komt. Soms is overleg met de bedrijfsarts noodzakelijk. Ook is het van belang te weten of men zelf of anderen in de familie eczeem in de elleboog en knieholtes (atopisch eczeem) hebben of in het verleden hebben gehad. Vooral als het handeczeem samenhangt met het beroep zal men onderzoek doen naar een eventuele contactallergie met plakproeven. De te testen stoffen worden met pleisters op de rug geplakt en twee dagen later weer verwijderd. Op die dag en een of twee dagen daarna wordt de test afgelezen. Als het opgebrachte materiaal ter plaatse een eczeemreactie veroorzaakt, bent u overgevoelig voor de desbetreffende stof.

Behandeling

De behandeling bestaat uit twee delen:

Plaatselijke behandeling
U kunt de eczeemplekken insmeren met zalven die teer of corticosteroïden bevatten: bijnierschorshormonen die de ontsteking in de huid remmen (zie ook folder "Corticosteroïden voor de huid"). Ook plaatselijke behandeling met licht (UVB of PUVA) is mogelijk. U kunt hierbij ook een gewone zalf gebruiken om de huid vettig en soepel te houden.

Medicijnen
Bij zeer ernstig of hardnekkig handeczeem kan een korte kuur met corticosteroïden in tabletvorm (prednison, prednisolon of betamethason) uitkomst bieden. Is het handeczeem geïnfecteerd met een bacterie en is er sprake van pusvorming? Dan krijgt u antibiotica.

Zelf doen

U kunt zelf maatregelen nemen om het handeczeem tegen te gaan:

• Was uw handen met huidvriendelijke zeep. Zeep dan alleen de binnenkant van de handen in en spoel ze goed af. Dep de handen droog met een droge schone handdoek.
• Gebruik bij afwassen of schoonmaken rubberen huishoudhandschoenen.
• Houd uw nagels zo kort mogelijk.
• Draag geen ringen. 
• Draag bij koud schraal weer handschoenen.
• Gebruik een handzalf om de huid vet te houden.
• Geef de eczeemhuid zoveel mogelijk rust om te genezen. Soms ziet de huid er normaal uit, maar is de beschermende functie van de huid nog niet hersteld. Genezing kan maanden duren. Een willekeurige prikkel kan voldoende zijn om het eczeem opnieuw uit te lokken.
• Vermijd zo veel mogelijk contact met huidirritterende stoffen en stoffen waar u allergisch voor bent.
  Lukt dit niet? Draag dan beschermende handschoenen.
• Overleg met uw werkgever of er oplossingen zijn tegen het in aanraking komen met irriterende stoffen.

Vooruitzichten

Handeczeem heeft de naam hardnekkig, langdurig en soms levenslang te zijn. Wanneer men toch in staat is contact met huidirriterende stoffen en eventuele allergenen consequent te vermijden, zal het eczeem vaak sterk afnemen of verdwijnen. Het zal duidelijk zijn dat dit een grote inspanning en gedragsverandering van u vraagt. De kans dat het handeczeem terugkomt blijft altijd aanwezig. Zelfs als u van beroep verandert geeft dit nog geen geen volledige garantie dat het handeczeem volledig en voor altijd zal verdwijnen. Het "blaasjeseczeem" verdwijnt soms als men in het leven in wat rustiger vaarwater is terechtgekomen. Bij ouders van jonge kinderen neemt het eczeem vaak af als de kinderen ouder worden.

Informatie

Voor aanvullende informatie over huidaandoeningen en patiëntenverenigingen, kunt u zich wenden (dagelijks tijdens kantooruren) tot de Huidfederatie/Nationaal Huidfonds, via de huid infolijn: tel. (030) 28 23 996.

Bron: NVDV

Klik op onderstaande link voor de website van de Nederlandse vereniging voor dermatologie en venerologie.
Op deze website vindt u nog meer informatie over huidaandoeningen.

http://www.huidarts.info/patientenfolders.htm